نانو هیدروکسیآپاتیت یا فلوراید؟ نظر دندانپزشکها درباره خمیردندانهای نسل جدید
چند سال پیش اگر از کسی میپرسیدی «خمیردندان خوب چی بخرم؟» احتمالاً جواب این بود:
هر چی فلوراید داشته باشه، خوبه!
اما این روزها اسم یک ترکیب جدید خیلی شنیده میشه: نانو هیدروکسیآپاتیت.
خیلی از خمیردندانهای «کلین» و بدون فلوراید، بهجای فلوراید از همین ماده استفاده میکنن و ادعا دارن هم برای حساسیت دندون خوبه، هم برای تقویت مینای دندان.
این وسط یک سؤال مهم پیش میاد:
واقعاً نانو هیدروکسیآپاتیت میتونه جای فلوراید رو بگیره؟
و دندانپزشکها چی میگن؟
در این مقاله قدمبهقدم نگاه میکنیم به:
- نانو هیدروکسیآپاتیت اصلاً چیه؟
- فلوراید دقیقاً چی کار میکنه؟
- از نظر علمی کدومش برای پوسیدگی و حساسیت بهتره؟
- چه کسانی بهتره سراغ خمیردندان نانو هیدروکسیآپاتیت برن؟
- در نهایت: کدوم رو انتخاب کنیم؟
نانو هیدروکسیآپاتیت چیست و چرا اینقدر سروصدا کرده؟
هیدروکسیآپاتیت در واقع مادهایه که بخش اصلی مینای دندان و استخوانهای ما رو میسازه.
یعنی بدن ما خودش به طور طبیعی از هیدروکسیآپاتیت ساخته شده.
وقتی میگیم نانو هیدروکسیآپاتیت منظور ذرات فوقالعاده ریز همین ماده است؛
این ذرات انقدر کوچک هستن که میتونن داخل میکروترکها و منافذ ریز مینای دندان نفوذ کنن و اونها رو «پر» کنن؛ به همین دلیل بهشون میگن:
نوعی ریمینرالایزر (بازمعدنیکننده) و ترمیمکننده سطحی مینا.
مهمترین ادعاها درباره نانو هیدروکسیآپاتیت
بر اساس مطالعاتی که تا الان انجام شده، نانو هیدروکسیآپاتیت میتونه:
- به ترمیم موضعی مینای دندان کمک کنه
- حساسیت دندانها رو کاهش بده (بهخصوص نسبت به سرما و گرما)
- در مراحل اولیه، جلوی پیشرفت پوسیدگیهای خفیف رو بگیره
- ظاهر دندان رو کمی صافتر و در نتیجه روشنتر نشون بده (بهصورت غیرمستقیم)
به همین خاطر خیلی از دندانپزشکها ازش به عنوان یک جایگزین امیدوارکننده برای فلوراید در بعضی افراد یاد میکنن.
فلوراید چه میکند و چرا سالها «استاندارد طلایی» بوده؟
فلوراید دهههاست که ستاره اصلی دنیای پیشگیری از پوسیدگی دندان است.
تقریباً همه ما با خمیردندانهای حاوی فلوراید بزرگ شدیم.
فلوراید چطور عمل میکند؟
- وقتی سطح دندان در معرض اسید (غذاهای شیرین، اسیدی، پلاک باکتریها) قرار میگیره، مواد معدنی مینا از دست میره.
- فلوراید کمک میکنه این روند برعکس بشه؛ یعنی:
- به فرآیند بازمعدنی شدن مینا کمک میکنه
- مینا رو در برابر اسید مقاومتر میکنه
- سرعت پیشرفت پوسیدگیهای اولیه رو کم یا متوقف میکنه
به همین خاطر سازمانهای معتبر دنیا مثل انجمن دندانپزشکی آمریکا (ADA) و سازمانهای اروپایی، هنوز هم فلوراید رو یک ابزار بسیار مؤثر در پیشگیری از پوسیدگی میدونن.
تفاوت فلوراید و نانو هیدروکسیآپاتیت در عملکرد
برای اینکه مقالهات کاربردی و قابلفهم باشه، بذاریم این دو رو در چند محور اصلی با هم مقایسه کنیم:
۱. مکانیزم اثر
- فلوراید به مینا متصل میشه، مقاومتش رو در برابر اسید بالا میبره و به فرآیند بازسازی مینای دندان کمک میکنه. بیشتر روی محیط اطراف مینا و ترکیب کریستالی اون اثر میذاره.
- نانو هیدروکسیآپاتیت خودش جزئی از ساختار طبیعی میناست؛ ذرات نانو میتونن وارد ترکها و حفرههای ریز سطح دندان بشن و به نوعی مینای دندان رو «پچ» و ترمیم سطحی کنن. تمرکز اصلیاش روی پر کردن نقصهای ریز و کاهش حساسیت است.
۲. تأثیر روی حساسیت دندان
خیلی از دندانپزشکها و مطالعات بالینی گزارش کردن که:
- نانو هیدروکسیآپاتیت در کاهش حساسیت دندان (بهخصوص بعد از جرمگیری، بلیچینگ یا در افراد با مینا نازک) بسیار مؤثره.
- برخی بیماران میگن اثرش رو سریعتر از خمیردندانهای ضدحساسیت معمولی حس میکنن.
فلوراید هم به طور غیرمستقیم با تقویت مینا به حساسیت کمک میکنه، اما تمرکز اصلیاش ضدپوسیدگی است نه ضدحساسیت.
۳. پیشگیری از پوسیدگی
- فلوراید سالهاست با حجم زیادی از مطالعات، اثر قوی و ثابتشدهای در کاهش پوسیدگی دندان نشون داده.
- نانو هیدروکسیآپاتیت:
- چندین مطالعه (بهخصوص در ژاپن و اروپا) نشون داده که میتونه در پیشگیری از پوسیدگی، عملکردی مشابه فلوراید داشته باشه؛
- اما هنوز حجم دادهها و طول مدت مطالعات، به اندازه فلوراید زیاد و طولانیمدت نیست.
جمعبندی علمی فعلی:
فلوراید هنوز هم استاندارد مرجع در پیشگیری از پوسیدگی است، ولی نانو هیدروکسیآپاتیت بهعنوان یک رقیب جدی و بسیار امیدوارکننده مطرح شده، بهخصوص برای کسانی که نمیخوان یا نمیتونن از فلوراید استفاده کنن.
نگرانیها درباره فلوراید و دلیل محبوب شدن نانو هیدروکسیآپاتیت
فلوراید در دوز مناسب، ایمن و مفیده؛ اما:
- مصرف بیشازحد یا بلعیدن دائم فلوراید در کودکان میتونه باعث فلوئوروزیس دندانی (لکههای سفید یا قهوهای روی دندان دائمی) بشه.
- بعضی افراد از نظر شخصی یا بر اساس سبک زندگی (Natural / Clean Beauty) ترجیح میدن تا حد امکان از محصولات فلورایددار استفاده نکنن.
- برخی نگرانیهای عمومی درباره مصرف بلندمدت فلوراید وجود داره (که بخشی از اونها علمی و بخشی ناشی از اطلاعات ناقص یا اغراقشده است).
اینجاست که خمیردندانهای بدون فلوراید اما با نانو هیدروکسیآپاتیت وارد میدان میشن و بهعنوان گزینهای:
- ملایمتر،
- نزدیکتر به ساختار طبیعی دندان،
- و مناسب برای افراد «فلورایدگریز»
معرفی میشن.
نظر دندانپزشکها: نانو هیدروکسیآپاتیت در برابر فلوراید
با توجه به گفتههای بسیاری از دندانپزشکها (خصوصاً در اروپا، ژاپن و کلینیکهای مدرن زیبایی در آمریکا)، میشه اینطوری خلاصه کرد:
جایی که فلوراید همچنان انتخاب اصلی است
- افرادی با ریسک بالای پوسیدگی:
- رژیم غذایی پر از قند و میانوعده
- بهداشت دهان ضعیف
- سابقه زیاد پرکردگی و پوسیدگی
- کودکان بالاتر از سن مجاز (با نظر دندانپزشک)
- افرادی که به آب فلورایده دسترسی ندارن و پوسیدگی فعال دارن
در این گروهها، خیلی از دندانپزشکها هنوز میگن:
«تا وقتی پوسیدگی کنترل نشده، فلوراید رو کنار نذارید.»
جایی که نانو هیدروکسیآپاتیت گزینه جذابی است
- افرادی که:
- دندانهای حساس دارن
- به دنبال محصولات کلین، بدون فلوراید یا با ترکیبات ملایمتر هستن
- در بارداری یا شیردهی، ترجیح میدن از خمیردندان بدون فلوراید استفاده کنن (البته حتماً با مشورت پزشک)
- کودکانی که:
- عادت به بلعیدن خمیردندان دارن
- و والدین نگران مصرف فلوراید هستن؛
در این موارد خمیردندانهای نانو هیدروکسیآپاتیت اغلب بهعنوان یک گزینه ایمنتر در صورت بلع معرفی میشن (باز هم با نظر دندانپزشک).
جمعبندی نگاه دندانپزشکها
بسیاری از متخصصان به این نتیجه رسیدن که:
- بحث «فلوراید خوب است، نانو بد است» یا بالعکس، نگاه درستی نیست.
- بهتره به این فکر کنیم که: کدام ترکیب برای کدام فرد و در چه شرایطی مناسبتر است.
مزایا و معایب هر کدام، به زبان ساده
مزایای فلوراید
- اثر ضدپوسیدگی قوی و ثابتشده در مطالعات طولانیمدت
- در دسترس بودن در انواع خمیردندانها و دهانشویهها
- قیمت معمولاً مناسبتر
معایب فلوراید
- در صورت بلعیدن زیاد (بهخصوص در کودکان)، خطر فلوئوروزیس
- برای کسانی که سبک زندگی طبیعی/کلین دارن، ممکنه گزینه ترجیحی نباشه
- در بعضی افراد، تحمل طعم/بو یا ترکیب کلی خمیردندانهای فلورایددار سختتره
مزایای نانو هیدروکسیآپاتیت
- سازگار با بدن چون همخانوادهی مادهی اصلی مینای دندانه
- کاهش حساسیت دندان بهطور قابلتوجه
- کمک به پر کردن میکروترکها و صافتر شدن سطح مینا
- گزینهای جذاب برای افراد بدون تمایل به فلوراید
معایب نانو هیدروکسیآپاتیت
- مطالعات خوب و رو به رشد هستند، اما هنوز به اندازه فلوراید طولانیمدت و گسترده نیستند
- معمولاً قیمت بالاتری نسبت به خمیردندانهای معمولی دارن
- همه برندها از نانو ذرات با کیفیت یکسان استفاده نمیکنن؛ کیفیت فرمولاسیون مهمه
چه کسانی بهتر است سراغ خمیردندان نانو هیدروکسیآپاتیت بروند؟
میتونی در مقالهات این بخش رو به شکل راهنمای عملی بگذاری؛ دقیقاً کمک میکنه کاربر تصمیم بگیره:
- اگر دندانهات خیلی حساسه
- نانو هیدروکسیآپاتیت میتونه گزینهی فوقالعادهای باشه، بهخصوص اگر:
- بعد از بلیچینگ، قهوه، چای یا غذاهای سرد/داغ اذیت میشی
- روی سطوح ریشهی دندان برهنه یا تحلیل لثه حساسی داری
- اگر بچهی کوچک داری که خمیردندان رو قورت میدهد
- خیلی از والدین بهخاطر نگرانی از فلوراید، به خمیردندان نانو هیدروکسیآپاتیت علاقهمند میشن.
- با این حال، حتماً باید با دندانپزشک کودک مشورت بشه؛ چون ریسک پوسیدگی در بعضی بچهها بالاست و شاید فلوراید لازم باشه.
- اگر طرفدار محصولات کلین، وگان یا بدون فلوراید هستی
- این خمیردندانها میتونن بهترین توازن بین:
- حس «طبیعیتر بودن»
- و حمایت واقعی از مینای دندان رو بهت بدن.
- اگر پوسیدگی فعال و متعدد داری
- در این حالت، اکثر دندانپزشکها توصیه میکنن:
- فعلاً فلوراید رو کنار نذار
- میتونی بعد از کنترل اوضاع، با نظر پزشک، ترکیبی از محصولات یا تغییر تدریجی داشته باشی.
آیا میتوان فلوراید و نانو هیدروکسیآپاتیت را ترکیب کرد؟
بعضی برندها در حال توسعه یا عرضه خمیردندانهایی هستن که هر دو را کنار هم دارن:
- ایده اینه که:
- فلوراید برای قدرت ضدپوسیدگی
- نانو هیدروکسیآپاتیت برای ترمیم سطحی و کاهش حساسیت
- این ترکیب میتونه برای بعضی افراد با ریسک بالا اما دندانهای حساس، جذاب باشه.
البته هنوز همه سازمانهای علمی درباره این نوع فرمولها به جمعبندی نرسیدن، اما از نظر تئوری و برخی مطالعات، تضادی بین این دو وجود نداره.
نکات کاربردی برای انتخاب خمیردندان مناسب
برای اینکه مقالهات در پایان کاملاً عملی و کاربردی باشه، این بخش رو هم اضافه میکنم:
- اول وضعیت دهان و دندانهات رو بشناس
- پوسیدگی فعال داری یا نه؟
- دندونهات بیشتر حساسه یا بیشتر مشکل پوسیدگی داری؟
- رژیم غذاییات پرقنده یا نسبتاً بالانس؟
- با دندانپزشک مشورت کن، مخصوصاً اگر:
- سابقه چندین ترمیم و پوسیدگی داری
- کودک در سن پایین داری
- بیماری زمینهای خاص (مثل خشکی دهان، ارتودنسی، داروهای خاص) داری
- اگر ریسک پوسیدگیات بالاست
- به احتمال زیاد، حداقل برای مدتی،
خمیردندان فلورایددار با تأیید دندانپزشک، انتخاب امنتریه.
- اگر بیشتر دنبال کاهش حساسیت و رویکرد ملایمتر هستی
- خمیردندان نانو هیدروکسیآپاتیت میتونه گزینهی جذابی باشه؛
- میتونی بعد از مدتی استفاده، حس شخصیات (کاهش حساسیت، حس تمیزی، نبود درد) رو ارزیابی کنی.
- مسواکزدن درست، از هر ترکیبی مهمتر است
- دو بار در روز،
- حداقل دو دقیقه،
- با مسواک مناسب و نخ دندان،
- تأثیرش از بحث «کدوم ترکیب بهتره» مهمتره.
منبع: newbeauty.com
